شهر سوخته زابل | تاریخچه، تصاویر و موقعیت مکانی

شهر سوخته حدوداً ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح احداث شده است و در چهار دورۀ اصلی تا ۱۸۰۰ سال پیش از میلاد مسیح مردمانی در آن زندگی‌ می‌کرده‌اند. در طول این دوران شهر به چندین قسمت تقسیم شده است: قسمت‌هایی برای ساخت یادمان‌ها، قسمت‌هایی برای خانه‌های مردم، قسمت‌هایی برای خاک‌سپاری مردگان و قسمت‌هایی برای تولید.

تغییرات در مسیر آب‌ها و آب‌وهوای این منطقه در طول سالیان دراز باعث شده تا مردم این شهر در هزارۀ دوم آن را ترک کرده و به حال خود رها کنند. ساختارها، قبرستان‌ها و تعداد زیادی از آثار مهم کشف‌نشده که به دلیل آب‌وهوای خشک و کویری این منطقه در وضعیت خوبی قرار دارند، باعث شده تا این شهر تاریخی به منبع ارزشمندی از اطلاعات دربارۀ ظهور جوامع و ارتباط میان آن‌ها در هزارۀ سوم پیش از میلاد تبدیل شود.

شهر سوخته یک منطقۀ باستانی بسیار بزرگ است (۱۵۱ هکتار) که با آجرهای گِلی بر روی ساحل رود هیرمند بین شهرهای زاهدان و زابل ساخته شده است و در ناحیۀ جنوب شرقی ایران در داخل استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. قدمت این شهر به عصر برنز برمی‌گردد و گروهی از انسان‌ها بین سال‌های ۳۲۰۰ تا ۱۸۰۰ پیش از میلاد مسیح در آن زندگی می‌کرده‌اند.

شهر سوخته زابل

شهر سوخته

شهر سوخته یکی از عجایب دنیای باستان است؛ نمونه‌ای خاص از اولین، بزرگ‌ترین و پیشرفته‌ترین شهر احداث‌شده در دورۀ برنز. شهر سوخته در شرق ایران و در مسیر رود هیرمند به دریاچۀ هامون قرار دارد.

این شهر باستانی به ما نشان می‌دهد که یک تمدن خاص با سنت و فرهنگ خود در این ناحیه زندگی می‌کرده است و با سایر نواحی باستانی در جلگه سند و گنگ، سواحل جنوبی خلیج فارس، دریای عمان، جنوب غربی ایران و آسیای مرکزی ارتباطات تجاری و فرهنگی داشته است.

آثار و یافته‌های باستانی این منطقه نشان می‌دهند که این شهر نقش کلیدی و مهمی در فعالیت‌های مرتبط با فلز، کاسه‌های سنگی، الماس و سفالگری داشته است.

منطقۀ باستانی شهر سوخته نمونه‌ای خارق‌العاده از برنامه‌ریزی‌های شهریِ اولیه است. کشفیات نشان می‌دهند که شواهد خوبی از ساختارهای آجری-گلی، قبرستان‌ها، کارگاه‌ها و لوازم دست‌ساز در این منطقه وجود دارد که همگی نشانگر ابعاد، سازمان‌دهی، منبع ثروت، تجارت و ساختارهای اجتماعی این شهر هستند.

شهر سوخته محل زندگی چهار مرحلۀ مختلف از تمدن‌ها بوده است. قبل از این که شهر به حال خود رها شود، سه مرتبه سوزانده شده و درنتیجه افراد زیادی جان خود را در این شهر از دست داده‌اند. این رویداد باعث شده تا قبرستان بزرگی در این منطقه شکل بگیرد که بین ۲۵ تا ۴۰ هزار قبر باستانی را در خود جای داده است.

این منطقۀ باستانی دارای چندین تپۀ تاریخی است که در یک ردیف قرار گرفته‌اند. هر یک از این تپه‌ها در گذشته برای انجام کارهای مختلف استفاده می‌شده‌اند، مانند کارگاه‌های آموزشی، اقامت، قبرستان و موارد دیگر.

حفاظت و مدیریت

شهر سوخته در سال ۱۹۶۶ میلادی به‌عنوان پانصد و چهلمین مورد از دارایی‌های ایران به ثبت رسید. این دارایی توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری حفاظت می‌شود و فعالیت در آن به تأییدیۀ این سازمان نیاز دارد.

یافته‌ها و کشفیات باستان‌شناسی از دهۀ ۱۹۷۰ میلادی تا کنون ثبت شده‌اند و تمام یافته‌های مربوط به شهر سوخته در مرکز چند زمینه‌ای سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ذخیره و بررسی می‌شوند. سایر بقایای کشف‌شدۀ شهر در طول سال به‌طور منظم پاک‌سازی می‌شوند و برای حفظ دیوارها از کاه‌گل استفاده می‌گردد.

مدیریت این منطقه باستانی توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به نمایندگی دولت جمهوری اسلامی ایران انجام می‌شود. مدیریت این مجموعه فعالیت‌های کوتاه، متوسط و درازمدت را شامل می‌شود که در زمینۀ پژوهش، حفاظت، مدیریت بازدید و ارائه برنامه‌ریزی شده‌اند. مرکز مدیریت شهر سوخته توسط کمیته‌ای از مسئولین منطقه‌ای، متخصصان و کمیتۀ فنی اداره می‌شود.

مرکز تحصیلات عالی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و دانشگاه‌های کشور منابع تخصصی و آموزش را برای حفظ و مدیریت این شهر باستانی فراهم کرده‌اند. پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری مسئولیت پژوهش‌های چند زمینه‌ای و آموزش دربارۀ این اثر باستانی را بر عهده دارد.

اهمیت شهر سوخته از منظر باستان‌شناسی

شکی وجود ندارد که این شهر باستانی اهمیت خود را مدیون آثار دست‌ساز تاریخی‌ای است که از زیر خاک آن کشف شده‌اند. چندین مورد از این آثار کشف‌شده نسبتاً وضعیت خوبی داشته‌اند و برخی از اشیاء خاص کشف‌شده در این منطقه نشان می‌دهند که در زمان‌های بسیار دور تمدن فوق‌العاده‌ای در بخش شرقی ایران زندگی می‌کرده است.

در ادامه فهرستی از جالب‌ترین آثار کشف‌شده در شهر سوخته را آورده‌ایم:

جمجمۀ دختری ۱۴ ساله که نشانگر تلاش مردم آن زمان برای انجام جراحی مغز می‌باشد. این دختر درنهایت بر اثر بیماری‌ای که به آن مبتلا بوده فوت شده است.

یک جام سفالی با نقش بزی که در دور تا دور آن در موقعیت‌های مختلفی قرار دارد و در حال دویدن است. این جام درواقع قدیمی‌ترین نمونه از «انیمیشن» یا تصویر متحرک در جهان است.

قدیمی‌ترین تخته نرد و تاس کشف‌شده در جهان که نشان می‌دهد این بازی قدمت تاریخی دارد.

یک عدد چشم مصنوعی که به‌عنوان قدیمی‌ترین نمونه از چشم مصنوعی شناخته می‌شود. این چشم مصنوعی از لایۀ نازکی از طلا بر روی ماده‌ای سبک ساخته شده است.

یک خط‌کش ۱۰ سانتی‌متری با دقت بالا که نشانگر مهارت بالای مردم آن زمان در علم ریاضی می‌باشد.

نقاشی‌های بسیار زیبا که بر روی تکه‌های چرم کشیده شده‌اند به همراه تعدادی پارچه که هریک چندین رنگ دارند.

گلدان مرمر خاص و زیبایی که از قبر زنی جوان (۲۸ تا ۳۰ ساله) کشف شده است.

صدها اشیاء خارق‌العاده مانند یک وسیلۀ بخور سوار‌شده بر یک آینه، ظروف شیشه‌ای رنگارنگ، گردن‌بند‌های ظریف، نگهدارنده‌های ذغال، تعدادی مُهر، ظروف سفالی، لوازم جواهرسازی و…

شهر سوخته زابل

اهمیت شهر از منظر فرهنگی

این شهر از نظر فرهنگی بسیار غنی بوده و با فرهنگ شهر جیرفت در ارتباط بوده است. به عبارت دیگر، این منطقۀ باستانی محل زندگی برخی از مردم بوده و از منطقۀ باستانی میان‌رودان مستقل بوده است. کشفیات شهر سوخته نشان می‌دهند که این منطقه مطمئناً فرهنگ قابل‌توجه و ارزشمندی داشته است. برخی از این کشفیات عبارت‌اند از:

برخی از دیرین‌مردم‌شناسان باور دارند که زنان در این شهر باستانی نقش مهمی را در عرصه‌های اجتماعی، مالی و خانواده ایفا می‌کرده‌اند. مدال‌های کشف‌شده از قبر تعدادی از زنان این منطقه نشان می‌دهد که آن‌ها در زمان خود از اعضای مهم جامعه بوده‌اند.

اسکلت کشف‌شده از یک شترسوار حرفه‌ای نشان می‌دهد که او نقش پیک را ایفا می‌کرده و بسته‌ها و نامه‌ها را به نواحی دور می‌برده است.

حفاری‌های انجام‌شده در شهر سوخته نشان می‌دهند که صنف‌های مختلفی از کشاورزان و صنعتگران در زمان باستان در این شهر زندگی می‌کرده‌اند. بافنده‌هایی که در این شهر با استفاده از دندان‌های خود فرش، سبد و لوازم دیگر می‌ساختند از اصلی‌ترین صنف‌های فعال در شهر بوده‌ و وسایل مختلفی را ساخته‌اند. جالب است بدانید که تعداد زیادی دندان انسان از زیر خاک این منطقه کشف شده است.

علاوه بر این موارد، انجام کارهای مختلف و کشفیات در این دوران (مانند ساختن چشم مصنوعی، جراحی مغز، ساخت خط‌کش، تخته نرد و…) نشان می‌دهد که مردم این منطقه در عصر برنز در جنوب شرقی ایران فرهنگ غنی‌ای داشته‌اند.

شهر سوخته زابل

سقوط شهر سوخته

محققان باور دارند که علت پایان یافتن تمدن در این منطقه ناشی از انحراف مسیرهای آبی و تغییرات اقلیمی بوده است. این منطقه در گذشته بسیار مرطوب بوده و منابع آبی زیادی داشته و مملو از درخت‌های گوناگون بوده است. ساکنین شهر سوخته برای تهیۀ سوخت از روش سوزاندن چوب استفاده می‌کرده‌اند. کاهش منابع آبی و افزایش حرارت هوا باعث شده تا ساکنین این شهر آن را ترک کرده و باعث سقوط آن شوند.

منبع: welcometoiran.com destinationiran.com

نوشته شده در 25 نوامبر 2019 توسط admin با موضوع ایرانگردی
مطالب مشابه
دیدگاه خود را ارسال کنید ( بدون دیدگاه )